Wydrukuj stronę

Komunikaty o sprawach

Uchwała SN w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia społecznego rolników

17 września 2015 r.

​III UZP 1/15

​Siedmioosobowy skład SN w podjętej uchwale wyraził stanowisko, zgodnie z którym samo niepouczenie rolnika przez KRUS o nowych obowiązkach, jakie zostały na niego nałożone w znowelizowanym w 2004 r. przepisie art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, nie ma wpływu na istnienie (nieistnienie) obowiązku ubezpieczenia społecznego rolników.

Innymi słowy, jeśli rolnik nie został przez KRUS pouczony (uprzedzony) o zmianach ustawowych, jakie zostały wprowadzone w życie od maja 2004 r. (czyli o obowiązku składania w KRUS dokumentów wymaganych dla kontynuowania ubezpieczenia rolniczego) i z tej przyczyny rzeczywiście nie złożył KRUS-owi w terminie ustawowym odpowiednich dokumentów (np. nie przedłożył zaświadczenia z urzędu skarbowego), to taki rolnik (osoba podlegająca dotychczas ubezpieczeniu rolniczemu) z mocy prawa przestał podlegać obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników.
Uzasadniając powyższy pogląd SN wyszedł przede wszystkim z założenia, że żaden przepis ustawowy nie nakładał na KRUS obowiązku indywidualnego informowania z osobna każdego rolnika (osoby podlegającej ubezpieczeniu rolniczemu) o zmianach legislacyjnych dotyczących art. 5a ustawy z 1990 r. Tymczasem skutek niewykonania obowiązku, o którym mowa w art. 5a tej ustawy (w jej brzmieniu obowiązującym od maja 2004 r.) jest bezwzględny w tym znaczeniu, że niezłożenie przez rolnika stosownych dokumentów w wyznaczonym przez ustawę terminie powoduje z mocy prawa (a więc niezależnie od woli ubezpieczonego lub organu rentowego) ustanie obowiązku podlegania rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu.

W tym przypadku nieznajomość prawa (zmian legislacyjnych) obciąża ubezpieczonego, a nie organ rentowy. Konsekwencją ustalenia, że w opisanych wyżej przypadkach rolnik prowadzący działalność pozarolniczą przestał podlegać ubezpieczeniu rolniczemu, jest stwierdzenie, że w okresie przypadającym po dacie ustania ubezpieczenia rolniczego, taka osoba podlegała ubezpieczeniu w ramach powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych z racji wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej.

Problem w analizowanej sprawie dotyczył wykładni art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, który reguluje kwestię zbiegu „rolniczego” tytułu ubezpieczeniowego z tytułem podlegania ubezpieczeniom w powszechnym systemie ubezpieczeniowym z racji prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Przepis ten został wprowadzony do ww. ustawy z dniem 1 stycznia 1997 r. i w okresie którego dotyczył spór był wielokrotnie nowelizowany.
Początkowo (w 2002 r.), aby zachować prawo do kontynuowania ubezpieczenia rolniczego, rolnik, prowadzący jednocześnie pozarolniczą  działalność gospodarczą – po spełnieniu ww. przesłanek – nie musiał wiec składać w KRUS żadnych dokumentów. Mógł podlegać ubezpieczeniu w ramach powszechnego systemu ubezpieczeniowego, zamiast ubezpieczeniu rolniczemu pod warunkiem, że złożyłby w ZUS lub KRUS oświadczenie o tym, że nie chce podlegać ubezpieczeniu rolniczemu i zamiast tego chce podlegać powszechnemu ubezpieczeniu społecznemu.
Wskutek kolejnych nowelizacji ustawy nastąpiły zasadnicze zmiany w tej regulacji polegające na stopniowym zaostrzaniu przesłanek pozwalających na kontynuację ubezpieczenia rolniczego w przypadku osób podejmujących wykonywanie działalności gospodarczej pozarolniczej przez m.in. wprowadzenie obowiązku złożenia zaświadczenie urzędu skarbowego o wysokości należnego podatku za miniony rok w KRUS.
W praktyce zdarzało się, że o ww. zmianach stanu prawnego (i wynikających z tego faktu nowych obowiązkach spoczywających na rolnikach) rolnicy nie byli powiadamiani przez organ rentowy. W związku z powyższym problematyczne stało się, czy brak zawiadomienia o nowych (istniejących od 2004 r.) obowiązkach wynikających z art. 5a ustawy i –w konsekwencji-niezłożenie przez rolnika w KRUS wymaganych przez ustawę dokumentów rzeczywiście skutkowały ustaniem ubezpieczenia rolniczego z mocy prawa.
W sprawie będącej przedmiotem analizy SN z pytaniem prawnym do powiększonego składu zwrócił się skład zwykły SN rozpoznający skargę kasacyjną ubezpieczonej.

 

Podmiot udostępniający informację:
Sąd Najwyższy
Informacja wprowadzona do BIP przez:
Raczkowska Agata
Czas udostępnienia informacji w BIP:
18 września 2015 r., godz. 13:05
Przejdź do początku