W dniu 23 lutego 2026 r., działając na podstawie art. 83 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2024 r. poz. 622 z późn. zm., dalej jako „ustawa o SN"), Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego dr hab. Małgorzata Manowska przedstawiła wniosek o rozstrzygnięcie przez pełny skład Sądu Najwyższego rozbieżności w wykładni prawa występującej w orzecznictwie Sądu Najwyższego w zakresie dotyczącym następującego zagadnienia prawnego:
„Czy udział w składzie orzekającym sędziego powołanego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na urząd sędziego w procedurze nominacyjnej określonej w ustawie, która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej lub co do której Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej lub Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził naruszenie prawa UE lub Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, może stanowić wystarczającą podstawę do:
– kwestionowania składu sądu jako sądu niespełniającego standardu niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą;
– stwierdzenia wydania orzeczenia w warunkach nieważności postępowania albo stanowić bezwzględną przyczynę odwoławczą;
– uznania orzeczenia wydanego w takim składzie za niebyłe (nieistniejące)".
Zagadnienie objęte wnioskiem dotyczy rozstrzygnięcia, czy okoliczność powołania sędziego w procedurze uznawanej w określonym zakresie za wadliwą skutkuje wyeliminowaniem takiego sędziego z orzekania. Celem przedstawienia wniosku jest zakończenie narastającego sporu o status sędziów powołanych po 2017 r. Warto przypomnieć, że wskazana problematyka wielokrotnie była przedmiotem orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego oraz Sądu Najwyższego. Konieczność rozstrzygnięcia wskazanego zagadnienia przez pełny skład Sądu Najwyższego wynika z rozbieżnego sposobu oceniania przedstawionej problematyki w orzecznictwie Sądu Najwyższego, a także podważania ugruntowanego i konsekwentnie przyjmowanego stanowiska, formułowanego po 1997 r. w odniesieniu do niezmiennych podstaw normatywnych określonych na poziomie konstytucyjnym.
W uzasadnieniu złożonego wniosku Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wskazał, że przytoczone zagadnienie prawne pojawiło się na tle wielowątkowych i złożonych rozbieżności w wykładni art. 379 pkt 4 k.p.c., art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 19 Traktatu o Unii Europejskiej. Wspomniane rozbieżności interpretacyjne nie tylko zdają się podważać niektóre elementy treści konstytucyjnej mającej rangę nadrzędną i wiążącą sądy (w tym Sąd Najwyższy), ale również skutkują daleko posuniętą niejednolitością orzecznictwa. Zgodnie z art. 83 § 1 ustawy o SN, jeżeli w orzecznictwie sądów powszechnych, sądów wojskowych lub Sądu Najwyższego ujawnią się rozbieżności w wykładni przepisów prawa będących podstawą ich orzekania, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego lub Prezes Sądu Najwyższego może, w celu zapewnienia jednolitości orzecznictwa, przedstawić wniosek o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego Sądowi Najwyższemu w składzie 7 sędziów lub innym odpowiednim składzie.
W świetle powyższego konieczne okazało się wystąpienie przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego ze wskazanym wnioskiem.
Wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2026 r. (sygn. akt III CZP 5/26)