WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 lutego 2026 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Ryszard Witkowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Anna Dziergawka
SSN Stanisław Stankiewicz
w sprawie G. K. i R. K.
oskarżonych o czyn z art. 56 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 kk i in.
po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2026 r. w Izbie Karnej
na posiedzeniu w trybie art. 539e § 1 k.p.k.
skargi prokuratora na wyrok Sądu Okręgowego w Elblągu
z 24 czerwca 2025 r. sygn. akt VI Ka 475/24,
uchylającego częściowo wyrok Sądu Rejonowego w Działdowie
z 17 listopada 2023 roku o sygn. akt IIK 459/19,
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Elblągu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Anna Dziergawka Ryszard Witkowski Stanisław Stankiewicz
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Działdowie wyrokiem z 17 listopada 2023 r. sygn. akt
II K 459/19 uznał G. K. i R. K. za winnych przestępstw - odpowiednio - z art. 56 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 k.k. oraz z art. 56 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r.
o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. za które wymierzył im:
1.R. K. - stosując m.in. przepis art. 60 § 3 k.k., karę roku i 11 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawiesił tytułem próby na okres 6 lat i oddał wymienionego pod dozór kuratora oraz zobowiązał go do informowania sądu na piśmie co 6 miesięcy o przebiegu próby oraz do powstrzymywania się od nadużywania alkoholu i używania innych środków odurzających oraz karę grzywny w wysokości 40 stawek dziennych przy określeniu wartości jednej stawki na kwotę 40 zł, na poczet której zaliczył okres tymczasowego aresztowania;
2.R. K. - kary 6 lat pozbawienia wolności, na poczet której zaliczył okres tymczasowego aresztowania i grzywny w wysokości 100 stawek dziennych przy przyjęciu wartości jednej stawki na kwotę 80 zł. oraz nawiązkę
w wysokości 20.000 zł. na cele zapobiegania i zwalczania narkomanii.
Ponadto na podstawie art. 45 § 1 k.k. Sąd Rejonowy orzekł wobec wymienionych oskarżonych środek kamy w postaci przepadku na rzecz Skarbu Państwa równowartości korzyści majątkowej osiągniętej z popełnionych przez nich przestępstw w kwotach: 270.046,10 zł. wobec R. K. i 2.106.399 zł.
w stosunku do G. K. , a w uzasadnieniu wskazał, że wymienione kwoty stanowią minimalną korzyść, jaką sprawcy osiągnęli z przestępczego procederu.
Sąd Okręgowy w Elblągu wyrokiem 24 czerwca 2025 r. sygn. akt VI Ka 475/24, uchylił rozstrzygnięcia o przepadku równowartości korzyści majątkowej zawarte
w punktach 26 i 30 zaskarżonego orzeczenia i w tym zakresie sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Działdowie do ponownego rozpoznania, a w pozostałym zakresie wyrok utrzymał w mocy.
Skargę od tego wyroku wywiódł Prokurator Okręgowy w Olsztynie, zaskarżając powyższy wyrok w całości na niekorzyść oskarżonego. Prokurator zarzucił wyrokowi rażącą i mającą istotny wpływ na treść orzeczenia, obrazę przepisów prawa procesowego tj. art. 437 § 2 k.p.k. poprzez niezasadne przyjęcie, iż stwierdzone przez Sąd Odwoławczy uchybienie w wyroku Sądu Rejonowego w Działdowie, polegające na błędnych ustaleniach faktycznych mających wpływ na rozstrzygnięcia w przedmiocie środków karnych spowodowały konieczność uchylenia przedmiotowego wyroku w tym zakresie i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, podczas gdy podniesione w apelacji obrońcy oskarżonego R. K. zarzuty nie uzasadniały potrzeby przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości, gdyż zmiana zaskarżonego wyroku sądu I instancji, mająca na celu ewentualną korektę wysokości korzyści majątkowej osiągniętej z popełnionych przestępstw nie wymagała przeprowadzenia wszystkich czynności procesowych na nowo, a Sąd Odwoławczy mógł jej dokonać poprzez uzupełnienie postępowania dowodowego, a co za tym idzie brak było wskazanych w art. 437 § 2 k.p.k. przesłanek uzasadniających częściowe uchylenie przedmiotowego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.
Podnosząc powyższy zarzut prokurator wniósł o uchylenie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 1 wyroku Sądu Okręgowego w Elblągu z dnia 17 listopada 2023 roku o sygn. akt II K 459/19 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi w postępowaniu odwoławczym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarga prokuratora okazała się zasadna.
Na wstępie należy podkreślić, iż skarga na wyrok sądu odwoławczego może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. (w istocie chodzi tu
o § 2 zdanie drugie tego przepisu) lub z powodu uchybień określonych w art. 439
§ 1 k.p.k. (art. 539a § 3 k.p.k.). Z kolei art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. zakłada,
że uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k., art. 454 k.p.k. lub jeżeli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości.
Sąd odwoławczy, powołując się na przesłankę z art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k., nakładając na sąd I instancji powinność przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo, nie wskazał w sposób przekonujący braków w zgromadzonym materiale dowodowym wymagających uzupełnienia w ramach ponowionego uzupełniającego postępowania dowodowego, ani na konkretne uchybienia w ocenie dowodów. Nie wytłumaczył również, dlaczego postępowanie w tym zakresie nie mogło być przeprowadzone na etapie apelacyjnym, skoro w światle przepisów ustawy karnoprocesowej jest do tego nie tylko uprawniony, ale nawet w sytuacji przedstawionej w niniejszej sprawie obowiązany. Obowiązek ponowienia lub uzupełnienia materiału dowodowego na tym etapie postępowania w zakresie, w jakim jest to niezbędne dla prawidłowego przeprowadzenia kontroli odwoławczej wręcz implikuje zwiększona jego apelacyjność. W razie braku okoliczności wymienionych
w art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. sąd odwoławczy w obliczu stwierdzenia uchybienia, obowiązany jest dokonać zmiany zaskarżonego orzeczenia. Podstawę mogą stanowić tu zarówno dowody zgromadzone przez sąd I instancji, jak i dowody przeprowadzone przed sądem II instancji, z tym zastrzeżeniem, że nie może to prowadzić do powtórzenia przewodu w całości. Jeżeli więc stan dowodowy nie jest wystarczający do wydania wyroku reformatoryjnego i wymaga uzupełnienia przewodu sądowego, lecz nie w całości, to sąd ad quem jest zobowiązany przeprowadzić dowody i wydać orzeczenie merytoryczne. Uprawnienia w zakresie przeprowadzenia dowodów pozostają na tej płaszczyźnie analogiczne jak przed sądem I instancji. Sąd odwoławczy może więc przeprowadzić dowód zarówno z osobowego źródła dowodowego, jak i ze źródła rzeczowego, może przeprowadzić dowody w sposób bezpośredni oraz w wypadkach wskazanych w ustawie, w sposób pośredni. Zaznaczyć przy tym trzeba, że w przypadku, gdy sąd odwoławczy zmienia zaskarżone orzeczenie, to w tym zakresie – wchodząc w rolę sądu meriti, powinien dostosować treść rozstrzygnięcia do wymogów art. 413 § 1 pkt 5 i 6 oraz § 2 pkt 1 i 2 k.p.k., a treść pisemnego uzasadnienia wyroku – do wymogów art. 424 § 1 i 2 k.p.k. (art. 458 k.p.k.; zob. postanowienie SN z dnia 24 października 2017 r. sygn. akt V KK 265/17). Prowadzenie własnego postępowania dowodowego przez sąd odwoławczy stanowi zatem regułę, zwłaszcza w świetle art. 452 § 2 k.p.k. Jedynie wyjątkowo, kiedy bez ponowienia wszystkich dowodów nie jest możliwe wydanie trafnego rozstrzygnięcia, sąd odwoławczy może wyrok sądu I instancji uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 26 listopada 2020 r. sygn. akt IV KS 32/20; wyrok SN z 5 marca 2024 r. sygn. akt I KS 39/23). W konsekwencji ograniczone jest do przypadków, gdy sąd I instancji w ogóle nie ujawnia żadnych dowodów, na których opiera wyrok albo wszystkie te dowody przeprowadza nieprawidłowo (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 26 listopada 2020 r. sygn. akt IV KS 32/20), dopuszczając się tak rażących uchybień w procedowaniu, które wręcz dyskwalifikują postępowanie przed sądem a ąuo jako podstawy rozstrzygnięcia kwestii odpowiedzialności karnej oskarżonego” (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 22 maja 2019 r. sygn. akt I KZP 3/19).
Co istotne, ustawodawca, wprowadzając w obecnym stanie prawnym zamknięty katalog podstaw uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, nałożył na sąd odwoławczy obowiązek merytorycznego orzekania, poza przypadkami w nim skatalogowanymi. Tymczasem lektura uzasadnienia wyroku sądu II instancji wskazuje, iż rozstrzygnięcie o charakterze kasatoryjnym motywowane było wątpliwościami co do prawidłowości sposobu ustalenia wysokości korzyści majątkowej, jaką oskarżeniu uzyskali z przypisanych im przestępstw, opowiadając się za interpretacją pojęcia korzyści majątkowej w ujęciu szerokim, która obejmuje wartość mienia będącego we władaniu sprawcy, a nie zysk osiągnięty z nielegalnego obrotu narkotykami, co stoi w sprzeczności z jednoczesnym podzieleniem przytoczonego wyżej stanowiska obrońcy R. K. .
Równocześnie Sąd Okręgowy w Elblągu wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy w uchylonym zakresie można poprzestać na ujawnieniu dowodów, które nie mają związku z działalnością R. K. i dokonać jego ponownego przesłuchania, a także rozważyć przesłuchanie D.T.
i dopuszczenie dowodu z opinii biegłego celem ustalenia wartości narkotyków
i korzyści majątkowej osiągniętej przez R. K. .
Ponadto sąd odwoławczy, formułując zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania, opowiedział się za interpretacją pojęcia korzyści majątkowej w ujęciu szerokim, która obejmuje wartość mienia będącego we władaniu sprawcy,
a nie zysk osiągnięty z nielegalnego obrotu narkotykami, co stoi w sprzeczności
z jednoczesnym podzieleniem przytoczonego wyżej stanowiska obrońcy R. K. .
Już sama przytoczona niemal in extenso argumentacja Sądu Okręgowego uzasadniająca rozstrzygnięcie o uchyleniu zaskarżonego wyroku świadczy
o słuszności przedmiotowej skargi. W świetle treści i zakresu wytycznych sądu odwoławczego trudno bowiem uznać, że ustalenie wysokości korzyści majątkowej, jaką oskarżeni uzyskali z przypisanych im przestępstw, przekraczają możliwości sądu odwoławczego i są okolicznościami wymagającymi przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości. Ta konkluzja zaś pozwala na przyznanie racji skarżącemu, że Sąd Okręgowy w Elblągu w zaskarżonym wyroku dopuścił się uchybienia przepisowi art. 437 § 2 k.p.k., gdyż w tym wypadku – wbrew supozycjom tego Sądu – konieczność przeprowadzenia przewodu w całości, przynajmniej na chwilę obecną, nie zachodzi. Z tego też powodu skargę prokuratora uwzględniono, co skutkowało koniecznością uchylenia przez Sąd Najwyższy zaskarżonego wyroku
i przekazania sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania
w postępowaniu apelacyjnym. W jego toku winny zostać uwzględnione wyrażone powyżej zapatrywania prawne (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k.).
[J.J.]
[a.ł]
Anna Dziergawka Ryszard Witkowski Stanisław Stankiewicz