POSTANOWIENIE
31 października 2025 r.
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Beata Janiszewska
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 31 października 2025 r. w Warszawie
zażalenia I.G., R.G.1, R.G.2, M.S., D.G., P.G., J.G., P.L., K.R.1., G.R. i K.R.2
na postanowienie Sądu Okręgowego w Łodzi
z 13 grudnia 2024 r., III WSC 18/24 "no",
w sprawie ze skargi I.G., R.G.1, R.G.2, M.S., D.G., P.G., J.G., P.L., K.R.1., G.R. i K.R.2 o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w Łodzi z 10 maja 2022 r., sygn. akt III Ca 928/21
w sprawie z wniosku Skarbu Państwa-Prezydenta Miasta Ł.
z udziałem I.G., R.G.1, R.G.2, M.S., D.G., P.G., J.G., P.L., K.R.1., G.R. i K.R.2, Miasto Ł., P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł., B. spółki akcyjnej w Ł., A.K., D.K., R.D., J.J., W.G.
o zasiedzenie,
1. oddala zażalenie,
2. zasądza od wnoszących zażalenie na rzecz P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł. kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty, tytułem kosztów postępowania zażaleniowego.
[J.T.]
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 22 marca 2021 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi po rozpoznaniu sprawy ze skargi I.G. i innych o wznowienie postępowania w sprawie o zasiedzenie toczącej się z wniosku Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta Ł., zakończonej prawomocnym postanowieniem Sądu Powiatowego dla miasta Łodzi z 16 października 1959 r., V Ns I 1844/59, postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i oddalić wniosek o stwierdzenie zasiedzenia. Uprzednio, postanowieniem z 4 listopada 2015 r., Sąd pierwszej instancji wznowił postępowanie w sprawie.
Postanowieniem z 10 maja 2022 r. Sąd Okręgowy w Łodzi, na skutek apelacji Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta Ł. i uczestniczki B. S.A. w Ł., uchylił wydane przez Sąd pierwszej instancji postanowienie z 4 listopada 2015 r. o wznowieniu postępowania w sprawie i zmienił postanowienie z 22 marca 2021 r. w ten sposób, że odrzucił skargę o wznowienie postępowania.
I.G. i inni uczestnicy wnieśli skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia z 10 maja 2022 r. Skarb Państwa – Prezydent Miasta Ł. wniósł o ustanowienie w sprawie kaucji aktorycznej (art. 1119 k.p.c.). Sąd Okręgowy w Łodzi zobowiązał skarżących do wpłacenia na rachunek depozytowy Ministra Finansów kaucji w kwocie 11 250 zł w terminie 30 dni. Następnie termin ten przedłużono na wniosek skarżących o 60 dni – do 25 listopada 2024 r. W podanym terminie kaucja ta nie wpłynęła.
W toku postępowania wywołanego skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia wnioskodawcy zwracali się do Sądu drugiej instancji o wskazanie danych rachunku bankowego, na który mogą uiścić kaucję w walucie obcej (w dolarach amerykańskich). W ostatnim dniu na uiszczenie kaucji, czyli 25 listopada 2024 r., jedna ze skarżących usiłowała w brazylijskim banku dokonać przelewu kwoty tytułem kaucji, jednak nie udało się jej dokonać tej operacji z uwagi na niezgodność numeru konta z kodem SWIFT.
Postanowieniem z 13 grudnia 2024 r. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił wniosek skarżących o udzielenie im dodatkowego, siedmiodniowego terminu na uiszczenie kaucji aktorycznej (pkt 1), odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do wpłaty tej kaucji (pkt 2), a także odrzucił skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia z 10 maja 2022 r. (pkt 3). Zauważył przy tym, że skarżący, reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika, mogli samodzielnie ustalić dane do przelewu, gdyż ustalenie prawidłowego kodu SWIFT – także w razie, wskazywanego przez skarżącego, błędnego podania tego kodu przez pracownika Sądu w rozmowie telefonicznej – nie było utrudnione. Nadto przelew wykonany w banku brazylijskim w ostatnim dniu terminu, nawet gdyby udało się zlecić operację, nie doprowadziłby do uiszczenia kaucji w terminie, a to z uwagi na stanowisko wyrażone w uchwale SN z 25 czerwca 2003 r., III CZP 28/03, dotyczące terminu uiszczenia opłaty sądowej w razie zlecenia przelewu w banku zagranicznym. Polecenie zapłaty wydane w Brazylii 25 listopada 2024 r. nie doprowadziłoby bowiem do uznania rachunku sądu w tym samym dniu.
Jednocześnie oddalono wniosek o przedłużenie terminu na dokonanie wpłaty kaucji, m.in. z tej przyczyny, że został on złożony już po upływie terminu na dokonanie wpłaty. Wniosek o przywrócenie terminu podlegał z kolei odrzuceniu, gdyż skarżący wnieśli o przywrócenie terminu na dokonanie wpłaty (czynności technicznej), a nie o przywrócenie terminu na złożenie wniosku o przedłużenie terminu na dokonanie wpłaty kaucji (czynności procesowej).
Skarżący wnieśli zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego w Łodzi z 13 grudnia 2024 r., zaskarżając je w punkcie 3, a na zasadzie odpowiednio stosowanego art. 380 k.p.c. – także w punktach 1 i 2. Zarzucili przy tym naruszenie: (1) art. 380 w zw. z art. 166 w zw. z art. 1124 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., (2) art. 380 w zw. z art. 168 § 1 w zw. z art. 1124 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., (3) art. 1124 § 3 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., (4) art. 2 i art. 45 ust. 2 Konstytucji oraz art. 6 EKPC.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie podlegało oddaleniu.
Sąd Okręgowy za przyczynę odrzucenia skargi uznał nieuiszczenie przez skarżących w – przedłużonym uprzednio, 60-dniowym – terminie kaucji aktorycznej. Dodatkowe uwarunkowania bezskutecznego upływu tego terminu były takie, że skarżącym nie udzielono dodatkowego terminu na uiszczenie kaucji (m.in. dlatego, że wniosek w tym przedmiocie został złożony już po upływie poprzednio udzielonego terminu), a zarazem nie sformułowali prawidłowo wniosku o przywrócenie terminu.
Co się tyczy braku zapłaty kaucji aktorycznej, to z motywów zaskarżonego orzeczenia wynika, że Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do ustalenia (zgodnego z twierdzeniami skarżących), iż nieudana próba uiszczenia kaucji była wywołana podaniem pełnomocnikowi skarżących przez pracownika Sądu nieprawidłowego kodu SWIFT. Niezależnie jednak od stanowiska w tej kwestii Sąd Okręgowy za istotę problemu uznał fakt, że podjęcie próby wniesienia kaucji nastąpiło w ostatnim dniu trzymiesięcznego terminu, co ostatecznie doprowadziło do jego bezskutecznego upływu nie tylko z powodu komplikacji dotyczących wspomnianego kodu, lecz także z tej przyczyny, że dokonanie czynności bankowej w Brazylii nie wywołałoby skutku uznania w Polsce, tego samego dnia, rachunku właściwego sądu. Tymczasem dopiero w razie takiego właśnie uznania nastąpiłoby uiszczenie kaucji w terminie (zob. odnoszącą się do opłaty sądowej uchwałę SN z 25 czerwca 2023 r., III CZP 28/03).
Jest niesporne, że kaucja nie została wpłacona w terminie; koncentrowanie się w związku z tym przez skarżących na kwestii wadliwego pouczenia co do kodu SWIFT (o czym poniżej) przesuwa jednak na dalszy plan drugi z argumentów Sądu Okręgowego – że czynności podjęte przez skarżących w ostatnim dniu terminu, tzn. polecenie zapłaty dokonane w banku w Brazylii, nie doprowadziłyby do zachowania terminu nawet w razie prawidłowego określenia konta dewizowego Sądu. W tym punkcie w zażaleniu poprzestano na stwierdzeniu, że jeden ze skarżących „wskazywał telefonicznie”, iż przelew (jako przelew natychmiastowy) zostałby dokonany tego samego dnia. Wbrew stanowisku zajętemu w zażaleniu, zestawienie tej wypowiedzi, pochodzącej od skarżącego i przytoczonej przez pełnomocnika, nie czyni „niepotwierdzoną hipotezą” (jak podano w uzasadnieniu zażalenia) umotywowanego stanowiska Sądu Okręgowego.
Obiter dictum należy jednak wskazać, że w motywach zaskarżonego obecnie postanowienia Sąd Okręgowy nadmierne znaczenie przydał temu, iż skarżący powinni byli we własnym zakresie ustalić dane do przelewu kwoty kaucji. Gdyby w istocie to pracownik sądu wprowadził w błąd pełnomocnika skarżących, to nie byłoby zasadne pomniejszanie znaczenia tej okoliczności powołaniem się na istniejącą współcześnie możliwość dysponowania urządzeniami i systemami informatycznymi ułatwiającymi dostęp do informacji i ustalenie wielu faktów. Słuszności argumentacji zawartej w zażaleniu nie podważa w tym punkcie ani fakt reprezentowania skarżących przez profesjonalnego pełnomocnika, ani sformułowana przez Sąd Okręgowy uwaga o stawianych pełnomocnikom wymaganiach wysokiej staranności zawodowej. Skarżący trafnie wskazują bowiem, że nie można byłoby wyciągać względem nich negatywnych konsekwencji z tego, iż w zaufaniu do pochodzących z Sądu informacji próbowali dokonać przelewu zgodnego z przekazanymi danymi.
Opisany błąd (gdyby to on skutkował nieopłaceniem kaucji w terminie) mógłby być wówczas uznany za niezawiniony, co z kolei nie pozostawałoby bez znaczenia dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu, w razie jego prawidłowego sformułowania, tzn. wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu na złożenie wniosku o przedłużenie terminu do wniesienia kaucji aktorycznej. Sposób sformułowania wniosku przez skarżących rzeczywiście nie czynił zadość wymaganiom wynikającym z art. 168 § 1 k.p.c., który dotyczy wszak przywrócenia terminu na dokonanie czynności procesowej, a nie czynności technicznej (wpłaty kaucji). O zasadności stanowiska skarżących nie świadczy zawarte w zażaleniu stwierdzenie, że wniosek ten został nazwany „w skrócie”, czyli, jak można wnosić, powinien być tak zinterpretowany, aby został w nim dostrzeżony – wskazywany obecnie – rzeczywisty sens i cel wniosku. Niewątpliwie wniosek ten podlegał wykładni, lecz w razie formułowania go przez zawodowego pełnomocnika zawężone jest pole do tego, aby – bez powstawania wątpliwości co do zachowania przez Sąd odpowiedniego dystansu do wszystkich zainteresowanych – uzasadnione było przypisywanie treściom wyrażonym we wniosku znaczenia innego niż wprost ujęte w zgłoszonym żądaniu.
Po odniesieniu się do racji przedstawionych przez Sąd Okręgowy i zestawionych z argumentami skarżących należy wskazać, że zażalenie skarżących na postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia Sądu Okręgowego w Łodzi z 10 maja 2022 r. było bezzasadne także z tej przyczyny, że środek zaskarżenia z art. 5192 § 1 k.p.c. był w sprawie niedopuszczalny.
Zgodnie z art. 5192 § 1 k.p.c. można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia co do istoty sprawy sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego postanowienia w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie były i nie są możliwe. Omawiany środek zaskarżenia przysługuje zatem wyłącznie od „prawomocnego postanowienia co do istoty sprawy sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie”.
Postanowienie Sądu Okręgowego w Łodzi z 10 maja 2022 r. pochodzi od sądu drugiej instancji i jest prawomocne. Nie jest ono jednak orzeczeniem „co do istoty sprawy”. Przeciwnie, ma ono charakter formalny. Postanowienie to nie stanowi bowiem wypowiedzi rozstrzygającej sedna sporu, lecz jedynie orzeczenie o niedopuszczalności skargi o wznowienie postępowania.
W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia przysługuje tylko od: (1) prawomocnych wyroków sądu drugiej instancji kończących postępowanie w sprawie, (2) postanowień, co do istoty sprawy kończących postępowanie, wydanych przez sąd drugiej instancji w postępowaniu nieprocesowym, (3) w postępowaniu o uznanie i stwierdzenie wykonalności orzeczeń sądów państw obcych oraz (4) w postępowaniu o uznanie i stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego za granicą lub ugody zawartej przed sądem polubownym za granicą. Od innych prawomocnych orzeczeń skarga nie przysługuje (zob. postanowienie SN z 2 sierpnia 2011 r., II BU 6/11).
Taki stan prawny wynika z brzmienia przepisów Kodeksu postępowania cywilnego od 25 września 2010 r., tj. od daty wejścia w życie ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze. W jej uzasadnieniu wprost wskazano, że nowe brzmienie art. 4241 k.p.c. (podobnie jak wprowadzony do Kodeksu postępowania cywilnego art. 5192 k.p.c.) ma na celu ograniczenie dopuszczalności wnoszenia omawianego obecnie środka zaskarżenia. De lege lata przysługuje on zatem wyłącznie od orzeczeń co do istoty sprawy.
W orzecznictwie utrwalone jest przy tym stanowisko, że orzeczeniem co do istoty sprawy nie jest orzeczenie odrzucające skargę o wznowienie postępowania. W konsekwencji skarga z art. 4241 § 1 k.p.c. (w procesie) i art. 5192 § 1 k.p.c. (w postępowaniu nieprocesowym) nie przysługuje ani od postanowienia sądu drugiej instancji oddalającego zażalenie na postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania (zob. postanowienia SN z 26 września 2014 r., IV CNP 14/14, oraz z 9 czerwca 2017 r., I CNP 57/16), ani od postanowienia sądu drugiej instancji odrzucającego skargę o wznowienie postępowania (zob. postanowienie SN z 30 czerwca 2015 r., V CNP 68/14).
Wobec powyższego zażalenie uczestników podlegało oddaleniu na podstawie art. 3941 § 3 w zw. z art. 39814 k.p.c.
Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia.
|
|
|
Beata Janiszewska
[J.T.]
[a.ł]