WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 listopada 2025 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
Prezes SN Zbigniew Kapiński (przewodniczący)
SSN Antoni Bojańczyk (sprawozdawca)
SSN Anna Dziergawka
w sprawie J.B.,
skazanego z art. 202 § 4a k.k.
po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2025 r. w Izbie Karnej,
na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 5 k.p.k.),
kasacji wniesionej na niekorzyść skazanego przez Prokuratora Generalnego
od prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Pruszkowie
z dnia 19 lutego 2025 r., sygn. akt II K 1999/24
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Pruszkowie do ponownego rozpoznania.
Antoni Bojańczyk Zbigniew Kapiński Anna Dziergawka
UZASADNIENIE
J.B. został oskarżony o to, że w okresie od dnia 10 października 2019 r. do dnia 10 maja 2023 r., to jest do dnia, w którym zabezpieczono należące do niego elektroniczne nośniki danych, w miejscowości P., woj. […], na dysku twardym komputera stacjonarnego marki C. numer [...] posiadał 2 pliki stanowiące filmy zawierające treści pornograficzne z udziałem małoletnich, tj. o czyn z art. 202 § 4a k.k. (wniosek w trybie art. 335 § 1, 1a i 3 k.p.k. k. 372-376 akt sprawy II K 1999/24).
Sąd Rejonowy w Pruszkowie, wyrokiem z dnia 19 lutego 2025 r., sygn. akt II K 1999/24, uznał J.B. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu wyczerpującego dyspozycję art. 202 § 4a k.k. i za to, na podstawie ww. przepisu wymierzył mu karę 5 miesięcy pozbawienia wolności (pkt I), której wykonanie warunkowo zawiesił na okres roku tytułem próby (art. 69 § 1 i 2 k.k. oraz art. 70 § 1 k.k.) (pkt II), a także zobowiązał oskarżonego do pisemnego informowania kuratora sądowego o przebiegu okresu próby co sześć miesięcy (art. 72 § 1 pkt 1 k.k.) (pkt III), poddania się terapii psychiatrycznej (art. 72 § 1 pkt 6a k.k.) (pkt IV) oraz oddał oskarżonego pod dozór kuratora sądowego w okresie próby (art. 73 § 1 k.k.) (pkt V). Ponadto, Sąd ten orzekł wobec oskarżonego zakaz zbliżania się na odległość mniejszą niż 10 metrów w pobliże miejsc przebywania grup małoletnich, zakaz kontaktowania się z osobami małoletnimi bez obecności opiekunów przez okres 3 lat (art. 41a § 1 k.k. w zw. z art. 41a § 4 k.k.) (pkt VI), zakaz zajmowania wszelkich stanowisk związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub opieką nad nimi przez okres 3 lat (art. 41 § 1a k.k.) (pkt VII), zakaz kontaktowania się przez Internet z osobami poniżej 18-ego roku życia przez okres 3 lat (art. 41a § 1 k.k.) (pkt VIII), przepadek dowodu rzeczowego (art. 202 § 5 k.k.) (pkt IX) oraz koszty sądowe, tj. opłatę i wydatki (art. 627 k.p.k.) zaś w pozostałej części kosztami tymi obciążył Skarb Państwa (art. 624 § 1 k.p.k.) (pkt X) (wyrok k. 406 akt sprawy II K 1999/24).
Orzeczenie to zostało ogłoszone na posiedzeniu wobec uwzględnienia wniosku prokuratora o wydanie wyroku skazującego w trybie art. 343 § 6 k.p.k. (k. 405 akt sprawy II K 1999/24) i uprawomocniło się w dniu 27 lutego 2025 r. (k. 406 akt sprawy II K 1999/24) wobec niezaskarżenia go przez strony postępowania.
Od powyższego wyroku kasację na niekorzyść skazanego wniósł Prokurator Generalny.
Zaskarżył go w całości i zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 343 § 6 i 7 k.p.k. w zw. z art. 335 § 1 k.p.k., polegające na uwzględnieniu wadliwego wniosku prokuratora o skazanie J.B. bez przeprowadzenia rozprawy i wymierzenie mu kary za popełnienie przestępstwa z art. 202 § 4a k.k., pomimo iż wniosek ten nie zawierał propozycji, obligatoryjnego z mocy art. 43a § 3 k.k., orzeczenia środka karnego w postaci świadczenia pieniężnego wymienionego w art. 39 pkt 7 k.k. na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości co najmniej 10.000 zł, co skutkowało wydaniem wyroku z również rażącą i mającą istotny wpływ na jego treść obrazą wskazanego przepisu prawa materialnego.
W konkluzji kasacji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Pruszkowie do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
Wniesiona na niekorzyść skazanego kasacja Prokuratora Generalnego okazała się oczywiście zasadna, w związku z czym mogła być w całości uwzględniona na posiedzeniu w oparciu o przepis art. 535 § 5 k.p.k.
W pełni podzielić należy stanowisko Prokuratora Generalnego, że w niniejszej sprawie doszło do rażącego naruszenia przepisów wskazanych w zarzucie kasacji, co z uwagi na charakter tych uchybień i ich następstwa - miało istotny wpływ na treść wyroku.
Rację ma autor kasacji wskazując, że naruszenia (uchybienia) przepisów postępowania i prawa materialnego wynikały w istocie z niedostrzeżenia braku przesłanek umożliwiających uwzględnienie wniosku prokuratora o wydanie na posiedzeniu wyroku skazującego i w konsekwencji przedwczesnego zaakceptowania przez sąd wniosku i orzeczenia uzgodnionych z oskarżonym kar i innych środków przewidzianych za zarzucony występek. Sąd orzekający in merito nie spostrzegł, że we wniosku prokuratora zabrakło istotnego elementu, tj. postulatu zastosowania środka karnego, o którym mowa w przepisie art. 43a § 3 k.k. i zaniechał wydania stosownego rozstrzygnięcia w tym zakresie, tj. orzeczenia o obligatoryjnym środku karnym w postaci świadczenia pieniężnego.
Sąd pierwszej instancji, uznając J.B. za winnego popełnienia zarzucanego występku z art. 202 § 4a k.k., podzielił proponowane przez prokuratora we wniosku rozstrzygnięcia, zgodne z treścią porozumienia, jakie w dniu 5 grudnia 2024 r. oskarżyciel publiczny zawarł z J.B. (por. protokół przesłuchania podejrzanego k. 358-361 akt sprawy II K 1999/24), pominął jednak treść dyspozycji przepisu art. 43a § 3 k.k. W myśl tego przepisu w razie skazania sprawcy za przestępstwo określone w art. 178a § 4, art. 202 § 3, 4 lub 4a, art. 258 § 2, 3 lub 4, art. 263 § 1 sąd orzeka świadczenie pieniężne wymienione w art. 39 pkt 7 Kodeksu karnego na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości co najmniej 10 000 złotych, do wysokości 60 000 złotych. Przepis ten wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2023 r. (dodany przez art. 7 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny wykonawczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r. poz. 1855)). Obowiązywał więc zarówno w dacie popełnienia przez J.B. zarzucanego mu czynu z art. 202 § 4a k.k. (tj. w dniu 10 maja 2023 r.), jak i w dacie wyrokowania przez Sąd Rejonowy w Pruszkowie (tj. w dniu 19 lutego 2025 r.). Wprawdzie, jak zauważa autor kasacji, przypisany skazanemu czyn popełniony został w okresie od dnia 10 października 2019 r. do dnia 10 maja 2023 r., to zgodnie z poglądem przyjętym w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zarówno przy przestępstwach rozciągniętych w czasie, wieloczynowych, trwałych, jak i o charakterze ciągłym - za czas popełnienia takich przestępstw traktować należy ostatni moment działania sprawcy, w tym czas dokonania ostatniego z czynów składających się na realizację przestępstwa ciągłego (por. m. in. wyrok Sądu Najwyższego: z dnia 21 grudnia 2020 r., IV KK 207/20, LEX nr 3095783; z dnia 24 października 2013 r., III KK 311/13, LEX nr 1379928). Stąd też przyjąć należało, że w aspekcie prawnokarnym czas popełnienia wymienionego wyżej przestępstwa przypadł na dzień 10 maja 2023 r. (albowiem w tej dacie ustalono ostatni moment działania skazanego w zakresie przypisanego mu czynu), tj. po wejściu w życie wskazanej nowelizacji, a zatem w niniejszej sprawie należało stosować przepis art. 43a § 3 k.k. w znowelizowanym brzmieniu. Sąd pierwszej instancji zobowiązany był zatem równocześnie orzec wobec oskarżonego środek karny w postaci świadczenia pieniężnego na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości od co najmniej 10.000 zł do wysokości 60.000 zł.
Akceptując wadliwy wniosek prokuratora o wydanie na posiedzeniu wyroku skazującego, sąd meriti nie sprostał obowiązkowi zastosowania środka karnego, o którym stanowi przepis art. 43a § 3 k.k., a którego orzeczenie mając na względzie charakter czynu przypisanego oskarżonemu było obligatoryjne. Czyn przypisany J.B., wyczerpujący znamiona występku z art. 202 § 4a k.k., bez wątpienia należał do kategorii przestępstw objętych powyższą regulacją. Toteż orzeczenie wobec oskarżonego określonego w art. 43a § 3 k.k. środka karnego było w przedmiotowej sprawie obligatoryjne.
W tej sytuacji jako oczywisty jawi się wpływ stwierdzonych, opisanych powyżej, niewątpliwie rażących, naruszeń przez Sąd Rejonowy w Pruszkowie prawa (procesowego i materialnego) na treść zaskarżonego wyroku. Doprowadziły one bowiem do niezasadnego uwzględnienia wadliwego wniosku prokuratora o skazanie J.B. bez przeprowadzenia rozprawy i wydania wyroku skazującego mimo, iż we wniosku tym zaniechano postulowania rozstrzygnięcia o środku karnym, którego orzeczenie było obligatoryjne.
Dostrzeżenie tych zaszłości skutkowało koniecznością uwzględnienia kasacji, a tym samym i uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego w Pruszkowie z dnia 19 lutego 2025 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania temuż sądowi, który winien dokonać ponownej, wnikliwej kontroli wniosku prokuratora o skazanie bez rozprawy, w szczególności mając w polu widzenia fakt, że ustawa wymaga w niniejszym układzie procesowym obligatoryjnego orzeczenia środka karnego w granicach przewidzianych treścią art. 43a § 3 k.k. Zaistniałe uchybienia obciążają wyrok Sądu Rejonowego, co wynika ze specyfiki postępowania wszczętego w trybie konsensualnym, w którym jedynie zgodna wola stron, będąca efektem dokonania określonych ustaleń co do charakteru represji karnej, może zdecydować o wymiarze kary i środków karnych. Brak jest podstaw dla dokonania oceny czy strony postępowania, w przypadku zobowiązania ich do zmiany stanowiska w trybie art. 343 § 3 k.p.k., zmodyfikowałyby odpowiednio swoją propozycję, czy raczej skłonne byłyby do zaprezentowania rozbieżnych stanowisk, co prowadziłoby do konieczności zrezygnowania z rozstrzygnięcia sprawy w trybie konsensualnym i wymagałoby przeprowadzenia rozprawy. Dlatego za zasadne należało uznać skierowanie nadzwyczajnego środka odwoławczego przeciwko całemu wyrokowi sądu meriti.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak wyroku.
Antoni Bojańczyk Zbigniew Kapiński Anna Dziergawka
[WB]
[r.g.]