Sygn. akt II CSK 820/18

POSTANOWIENIE

Dnia 3 lipca 2019 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Roman Trzaskowski

w sprawie z wniosku S. Ś.
‎przy uczestnictwie E. Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w P. ,

o ustanowienie służebności przesyłu,
‎na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 3 lipca 2019 r.,
‎na skutek skargi kasacyjnej uczestnika postępowania

E. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P.

od postanowienia Sądu Okręgowego w P.
‎z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. akt II Ca (…),

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2018 r. Sąd Okręgowy w P. sprostował postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia 5 września 2017 r. i oddalił apelację uczestnika E. Sp. z o.o., uznając za zasadne odpłatne ustanowienie na rzecz tego uczestnika służebności przesyłu o treści bliżej określonej, obciążającej bliżej oznaczone nieruchomości położone w S.(kw nr (…) i kw nr (…)).

W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, uczestnik wskazał przyczynę kasacyjną określoną w art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. W ocenie skarżącego, oczywista zasadność skargi kasacyjnej wiąże się z naruszeniem art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c., polegającym na uznaniu, że sąd drugiej instancji nie jest zobligowany do zawieszenia postępowania w sprawie o ustanowienie służebności przesyłu w sytuacji, w której przedsiębiorstwo przesyłowe złożyło formalny wniosek o stwierdzenie zasiedzenia służebności i wniosło o zawieszenie postępowania o ustanowienie służebności, co miało istotny wpływ na wynik postępowania, ponieważ pozbawiło uczestnika (przedsiębiorstwo przesyłowe) możliwości wykazania na drodze sądowej faktu powstałego ex lege prawa służebności przesyłu (ewentualnie służebności o treści służebności przesyłu). Zainicjowanie przez uczestnika odrębnej sprawy o stwierdzenie zasiedzenia służebności obliguje sąd do zawieszenia postępowania głównego, gdyż ustalenie faktu zasiedzenia tego prawa stanowi przesłankę rozstrzygnięcia w sprawie ustanowienie służebności przesyłu (ma znaczenie prejudycjalne), przy czym nie ma  znaczenia, czy przedsiębiorstwo przesyłowe podniosło zarzut zasiedzenia służebności przesyłu. Nie zawieszając postępowania w takiej sytuacji, sąd powszechny uniemożliwia właścicielowi urządzeń przesyłowych wykazania dla swojej obrony w procesie o ustanowienie służebności przesyłu faktu zasiedzenia określonego prawa w przeszłości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 398¹ § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z uzasadnieniem (art. 398⁴ § 2 k.p.c.).

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, nie publ.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji orzeczenie oczywiście wadliwe (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2015 r., III CSK 198/15, nie publ., z dnia 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, nie publ., z dnia 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16, nie publ., z dnia 27 października 2016 r., III CSK 217/16, nie publ., z dnia 29 września 2017 r., V CSK 162/17, nie publ., z dnia 7 marca 2018 r., I CSK 664/17, nie publ., z dnia 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, nie publ., z dnia 5 października 2018 r., V CSK 168/18, nie publ.).

Skarżący nie wykazał, by kwestionowane przezeń orzeczenie dotknięte było tego rodzaju nieprawidłowością.

Jego argumentacja nawiązuje do dawniejszego nurtu orzecznictwa, przyjmującego, że w sprawie o ustanowienie służebności przesyłu przedsiębiorca może podnieść skutecznie zarzut zasiedzenia tylko wtedy, gdy nastąpiło ono na jego rzecz, jeżeli natomiast nastąpiło na rzecz jego poprzednika prawnego, niezbędne jest zainicjowanie odrębnego postępowania o stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu. Właśnie na gruncie tego stanowisko Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lipca 2012 r., I CSK 641/11 (nie publ.) uznał za nieprawidłowe oddalenie wniosku przedsiębiorcy przesyłowego o zawieszenie postępowania w sprawie o ustanowienie służebności przesyłu do czasu prawomocnego zakończenia postępowania o stwierdzenie zasiedzenia służebności przez jego poprzednika prawnego.

W późniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego zwyciężyło jednak stanowisko, że w sprawie z wniosku właściciela nieruchomości o ustanowienie służebności przesyłu (służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu) sąd  może rozpoznać także zarzut posiadacza urządzeń przesyłowych, iż służebność została nabyta przez zasiedzenie przez jego poprzednika prawnego, niebiorącego udziału w sprawie (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2016 r., III CZP 101/15, OSNC 2017, nr 2, poz. 18; postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2016 r., II CSK 822/15, nie publ., z dnia 15 lutego 2017 r., II CSK 205/16, OSNC 2017, nr 10, poz. 115, z dnia 23 lutego 2017 r., V CSK 317/16, nie publ., z dnia 26 stycznia 2018 r., II CSK 124/17, nie publ., z dnia 20 grudnia 2018 r., II CSK 732/17, nie publ., z dnia 25 stycznia 2019 r., IV CSK 317/18, nie publ.).

W żadnym razie nie można zatem podzielić stanowiska skarżącego, że odmowa zawieszenia postępowania pozbawiła go możliwości wykazania dla swojej obrony w procesie o ustanowienie służebności przesyłu faktu zasiedzenia określonego prawa w przeszłości.

Zważywszy ponadto, że takie przesłankowe rozpatrzenie zarzutu zasiedzenia nie partycypuje w mocy wiążącej wydanego postanowienia i może  być  kwestionowane w innych postępowaniach (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2018 r., II CSK 124/17 i tam przywoływane orzecznictwo), a art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. przewiduje możliwość, a nie obowiązek zawieszenia postępowania, nie można stwierdzić, iż skarga kasacyjne uczestnika jest oczywiście uzasadniona.

Z tych względów, na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

jw