Sygn. akt II CSK 168/20

POSTANOWIENIE

Dnia 12 czerwca 2020 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa R. M.
‎przeciwko P. S. i małoletniej L. W.
‎o ustalenie ojcostwa i roszczenia z tym związane,
‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 12 czerwca 2020 r.,
‎na skutek skargi kasacyjnej pozwanej P. S.

od wyroku Sądu Okręgowego w Ł.
‎z dnia 14 października 2019 r., sygn. akt XII Ca (…),

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

2. zasądza od pozwanej P.S. na rzecz powoda kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Pozwana P. S. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 14 października 2019 r., zmieniającego częściowo wyrok Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 19 lipca 2018 r., a w pozostałym zakresie oddalającego apelację pozwanej. Zaskarżyła go w części oddalającej jej apelację.

Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo powoda R. M. skierowane przeciwko skarżącej oraz jej córce - małoletniej L. W., reprezentowanej przez kuratora, i ustalił, że powód jest ojcem małoletniej, urodzonej w dniu 10 lipca 2010 r. w Z. przez pozwaną P. S. z domu W., nadał małoletniej nazwisko W., ograniczył władzę rodzicielską powoda do współdecydowania o wymienionych w orzeczeniu istotnych sprawach dziecka i orzekł o kosztach związanych z postępowaniem. Wyniki badania polimorfizmu genetycznego pozwoliły na ustalenie ojcostwa powoda z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością i były spójne z pozostałymi ustaleniami faktycznymi, potwierdzającymi, że w okresie koncepcyjnym powód był jedynym partnerem pozwanej P. S. Sąd ustalił też, że w początkowym okresie powód uczestniczył w opiece nad córką, jednak później, od 2013 r. już nie miał z nią kontaktów. W 2012 r. pozwana poznała swojego obecnego męża i w 2013 r. zamieszkali wspólnie. Małoletnia L. nie jest zorientowana, że mąż matki nie jest jej ojcem i uważa go za ojca. Z tego powodu pozwana P. S. sprzeciwiała się uwzględnieniu powództwa, wskazując na wstrząs, jaki spowoduje to w życiu córki.

Badania psychologiczne powoda nie wykazały u niego jakichkolwiek cech sprzeciwiających się pełnieniu przez niego roli ojca. Nie wykazano, by kiedykolwiek działał niezgodnie z dobrem dziecka ani też by skrzywdził córkę lub chciał to zrobić.

Sąd Okręgowy, który rozpatrywał sprawę na skutek apelacji pozwanej P. S., podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawna dokonaną przez Sąd Rejonowy. Nie stwierdził zarzucanych przez skarżącą wad w wartościowaniu dowodów, szczególnie podnoszonych w odniesieniu do opinii sporządzonej przez biegłych z OZSS w Ł. i dwóch przedłożonych przez pozwaną opinii wydanych na jej zlecenie przez Ogólnopolski Instytut Badań Psychologicznych i Wariograficznych, Szkoleń Coachingu, Profesjonalnej Mediacji i Psychoterapii „E.”, ale także formułowanych wobec wniosków wywiedzionych z zeznań świadków. Sąd odwoławczy zwrócił uwagę na ograniczoną moc dowodową dowodu z dokumentów prywatnych, jakimi były złożone przez pozwaną opinie Instytutu „E.”, wynikającą z art. 245 k.p.c. Stwierdził, że charakter opinii biegłych miała jedynie opinia wykonana przez biegłe z OZSS w Ł. Zwrócił uwagę, że pozwana przedstawiła niezgodnie z rzeczywistym brzmieniem wnioski tej opinii - sformułowane i uzasadnione przez biegłe na piśmie, a następnie podtrzymane i wyjaśnione w trakcie ich przesłuchania. Biegłe zgodnie stwierdzały, że z punktu widzenia dobra małoletniej konieczne jest uświadomienie jej rzeczywistego pochodzenia w sposób dostosowany do jej rozwoju i należycie przygotowany. Zgadzały się, że zmieni to jej obraz rodziny i sytuację emocjonalną, może też spowodować pewnego rodzaj zakłócenia, jednak dalsze zwlekanie z przekazaniem tej informacji zagraża gwałtowniejszą reakcją w przyszłości, gdy dziecko wejdzie w okres dojrzewania. Sąd zwrócił też uwagę na zbieżność w tym zakresie wniosków biegłych i ocen Instytutu „E.”.

Sąd drugiej instancji nie stwierdził naruszenia art. 72 ust. 1 Konstytucji RP ani art. 3 ust. 1 Konwencji o Prawach Dziecka z dnia 20 listopada 1989 r. w zw. z art. 85 k.r.o. Ocenił, że to na ile ujawnienie rzeczywistego pochodzenia małoletniej L. będzie dla niej trudne i stresujące zależy od przygotowania jej i sposobu przekazania jej tej informacji. Nie jest przy tym konieczna obecność psychologa, jakkolwiek matka małoletniej może skorzystać ze specjalistycznej pomocy w przygotowaniu się do ujawnienia córce prawdy. Jednak dobro dziecka wymaga uświadomienia jej rzeczywistego stanu rzeczy, natomiast dążenie do pozostawienia jej w nieświadomości temu dobru nie służy.

Sąd Okręgowy uznał jedynie zasadność zarzutów dotyczących brzmienia nazwiska jakie powinna nosić małoletnia oraz częściowo co do zakresu, w jakim powód winien móc współdecydować o istotnych sprawach dziecka.

Dalej idące żądania apelacji zostały oddalone.

Pozwana w skardze kasacyjnej zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędne niezastosowanie art. 72 ust. 1 Konstytucji RP i art. 3 ust 1 Konwencji o Prawach Dziecka w zw. z art. 85 k.r.o., a ponadto art. 109 k.r.o. i art. 93 § 2 k.r.o. w zw. z art. 111 k.r.o. Wskazała też na uchybienia przepisom procesowym - art. 233 § 1, art. 382 oraz z art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., mające - jej zdaniem - istotny wpływ na wynik sprawy

We wnioskach domagała się uchylenia zaskarżonej części wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Ł. oraz zasądzenia na jej rzecz od powoda kosztów postępowania kasacyjnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwanej powód wniósł o odmowę jej przyjęcia do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz od skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ukształtowana została w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako środek odwoławczy o szczególnym charakterze, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa i jednolitości wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń nie satysfakcjonujących stron. Koniecznej selekcji spraw służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowionego w art. 398⁹ k.p.c., w ramach którego Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny sprawy przedstawionej mu ze skargą kasacyjną. Zakres przeprowadzanego badania jest ograniczony do kontroli, czy w sprawie występują przewidziane w art. 398⁹ § 1 pkt 1 - 4 k.p.c. okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi do rozpoznania.

Skarżąca uzasadniła potrzebę rozpatrzenia jej skargi przesłanką z art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c., to znaczy oczywistą zasadnością tej skargi którą łączyła z nienależytą oceną dowodów, wadliwym ustaleniem okoliczności faktycznych, a także nieprawidłowym zastosowaniem prawa, w szczególności zaś nienależytym uwzględnieniem dobra małoletniej, z którym - zdaniem skarżącej - w sprzeczności pozostaje zaburzenie bardzo dobrej atmosfery rodzinnej, w której się wychowuje w celu uwzględnienia żądań powoda, spowodowanych jedynie chęcią dokuczenia pozwanej. Podkreśliła też, że wydane rozstrzygnięcie jest co najmniej przedwczesne, gdyż powinno zostać poprzedzone terapią przeprowadzoną z małoletnią w celu przygotowania jej na wiadomość, że ma innego biologicznego ojca.

Oczywista zasadność skargi kasacyjnej, o której mowa w art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c., zachodzi tylko wtedy, gdy dla przeciętnego prawnika z samej treści tej skargi - bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań - jednoznacznie wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na uwzględnienie, a zaskarżone orzeczenie jest jaskrawo błędne. Skarżący powinien unaocznić tę oczywistość, jednak wskazując jedynie na argumenty mieszczące się w zakresie kognicji Sądu Najwyższego. Nie może więc powoływać się na wadliwość ustaleń faktycznych, ani opierać na innych faktach niż stanowiące podstawę rozstrzygnięcia (art. 398³ § 3 i art. 398¹³ § 2 k.p.c.). Pozwana tymczasem kwestionuje właśnie ocenę materiału dowodowego i ustalony przez obydwa Sądy stan faktyczny, w skład którego wchodzi też ustalenie okoliczności związanych z dobrem małoletniej L. Zarzuty odnoszące się do oceny dowodów i poczynienia na ich podstawie ustaleń faktycznych nie mogą być podnoszone ani zbadane przez sąd w postępowaniu kasacyjnym (art. 398³ § 3 k.p.c.), tym bardziej więc nie mogą stanowić uzasadnienia wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej z powodu jej oczywistej zasadności. Poczynione ustalenia nie wspierają twierdzenia o oczywistej sprzeczności wydanego wyroku z dobrem małoletniej L., ani o niewłaściwej i budzącej sprzeciw moralny motywacji skłaniającej powoda do wystąpienia o ustalenie ojcostwa. Całkowicie chybione są argumenty o potrzebie zawieszenia postępowania na czas przygotowania dziecka do ujawnienia mu informacji o jego biologicznym ojcu, skoro dopiero wydanie wyroku ustalającego ojcostwo stwarza stan prawnego potwierdzenia tego faktu i uzasadnia obowiązek uświadomienia o nim dziecka, a jednocześnie - na co zwracały uwagę biegłe - ważne jest, by małoletnia zaznajomiła się z informacją o swoim biologicznym ojcu przed wejściem w okres dojrzewania. W tych okolicznościach podniesione przez skarżącą argumenty nie przekonują o oczywistej trafności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, ani o tym, że zaskarżony wyrok jest jednoznacznie błędny.

W konsekwencji powołania przez skarżącą podstawa przyjęcia jej skargi kasacyjnej do rozpoznania nie wystąpiła. Okoliczności sprawy nie wskazują także, aby zachodziły inne przesłanki przesądu przewidziane w art. 398⁹ § 1 k.p.c. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi pozwanego do rozpatrzenia.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 w związku z art. 398²¹ i art. 391 § 1 k.p.c., wysokość tych kosztów określając zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

jw