POSTANOWIENIE
16 grudnia 2025 r.
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Maciej Kowalski
na posiedzeniu niejawnym 16 grudnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku Z. K., M. M. i M1. M1.
o odłączenie części nieruchomości, założenie nowych ksiąg wieczystych
dla odłączonych działek i wpis prawa własności oraz o wpis prawa własności,
na skutek skargi kasacyjnej M. M. i M1. M1.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu
z 30 kwietnia 2024 r., XV Ca 2223/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
(a.z.)
UZASADNIENIE
W skardze kasacyjnej wywiedzionej od postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu z 30 kwietnia 2024 r. wnioskodawcy M. M. i M1. M1. wnieśli o przyjęcie skargi do rozpoznania wskazując na jej oczywistą zasadność.
Podnieśli, że Sąd drugiej instancji powielił stanowisko Sądu Rejonowego i błędnie przyjął, że zachodzi przeszkoda do dokonania wpisu prawa własności nieruchomości wnioskodawców w bliżej określonej księdze wieczystej. Wyjaśnili, że według Sądu Okręgowego ujawnione w księdze wieczystej prawo własności nieruchomości przysługujące Z. K., weszło w skład majątku wspólnego Z. K. i jej męża S. K., ponieważ Z. K. nabyła gospodarstwo rolne w drodze umowy o przekazaniu gospodarstwa rolnego, na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodziny, a zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 21 czerwca 2023 r., III CZP 106/22 (OSNC 2023, nr 12, poz. 114), gospodarstwo rolne przekazane w trybie powyższej ustawy następcy pozostającemu w ustawowej wspólności majątkowej należy do majątku wspólnego małżonków.
Zdaniem wnioskodawców stanowisko Sądu Okręgowego jest błędne, gdyż powołana uchwała SN odnosi się do brzmienia ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin nadanego ustawą z dnia 24 lutego 1990 r. o niektórych warunkach funkcjonowania ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, a w przedmiotowej sprawie czynność przekazania nieruchomości rolnej miała miejsce w dniu 3 czerwca 1988 r., a zatem pod rządami ustawy w wersji sprzed przywołanej nowelizacji.
Ponadto skarżący wskazali, że Sąd Okręgowy uznając, że mąż Z. K. również nabył przedmiotowe gospodarstwo rolne, nie dokonał analizy art. 48 ust. 3 ww. ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. pod kątem spełnienia zawartych w tym przepisie wytycznych do nabycia nieruchomości rolnej przez małżonka następcy. Zdaniem wnioskodawców nie zostało zatem wykazane, iż mąż nabywcy gospodarstwa był podmiotem uprawnionym do przejęcie własności nieruchomości rolnej w dacie przekazania gospodarstwa rolnego Z. K.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania.
Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne, że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN: z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r., I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK 1673/23).
Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym.
Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK 5300/22 i przywołane tam orzecznictwo).
Skarżący nie przedstawili przekonujących od razu, widocznych prima facie, twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu.
Zauważyć należy, że zarzuty wnioskodawców nie mogły wykazać, że zaskarżone orzeczenie zapadło z oczywistym, rażącym naruszeniem przywołanych przepisów skoro Sąd Okręgowy zastosował je zgodnie z wykładnią przyjętą w orzecznictwie Sądu Najwyższego.
Oceniając, sporządzoną w dniu 16 listopada 1988 r. na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, umowę przekazania gospodarstwa rolnego, Sąd Najwyższy – odwołując się do stanowiska wyrażonego w uchwale III CZP 106/22, przyjął, że gospodarstwo rolne przekazane na podstawie przywołanej ustawy następcy pozostającemu w ustroju ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków i nie ma znaczenia, czy w czynności nabycia gospodarstwa rolnego uczestniczył jeden z małżonków, czy oboje, jeżeli łączył ich ustrój wspólności ustawowej małżeńskiej (zob. wyrok SN z 4 marca 2025 r., II CSKP 328/22).
Trafnie zatem Sąd Okręgowy przyjął, że powołana uchwała SN z 21 czerwca 2023 r., III CZP 106/22, odnosi się także do przekazania gospodarstwa rolnego dokonanego na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin w brzmieniu przed wskazaną nowelizacją z dnia 24 lutego 1990 r.
W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
Maciej Kowalski
(a.z.)
[a.ł]