I CSK 2983/24

POSTANOWIENIE

16 grudnia 2025 r.

Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

SSN Maciej Kowalski

na posiedzeniu niejawnym 16 grudnia 2025 r. w Warszawie
‎w sprawie z powództwa syndyka masy upadłości D. spółki akcyjnej
‎w K.
‎przeciwko C. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością
‎w K.
‎o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną,
‎na skutek skargi kasacyjnej syndyka masy upadłości D. spółki akcyjnej
‎w K.
‎od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 5 marca 2024 r., I ACa 2661/23,

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od syndyka masy upadłości D. spółki akcyjnej
‎ w K. na rzecz C. spółki
‎ z ograniczoną odpowiedzialnością w K. 4050 (cztery
‎ tysiące pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów
‎ postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek
‎ ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia
‎ pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
‎ niniejszego orzeczenia syndykowi masy upadłości D.
‎ spółce akcyjnej w K. do dnia zapłaty.

(a.z.)

UZASADNIENIE

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 5 marca 2024 r. powód wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c.

Jego zdaniem oczywista zasadność skargi kasacyjnej wynika z naruszenia:

1) art. 187, art. 321, art. 378 § 1 i art 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., gdyż Sąd Apelacyjny, choć w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zawarł określone spostrzeżenia dotyczące orzecznictwa i wykładni określonych przepisów, to realnie nie rozważył istotny sprawy, gdyż nie stosował określonych przepisów, których wykładnię zrekonstruował, a co więcej pominął przy wyrokowaniu takie regulacje jak art. 528 k.c.;

2) art. 368 § 1 art. 378 § 1, art. 387 § 2¹ k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., gdyż z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd Apelacyjny nie rozważył i nie odniósł się do wszystkich zarzutów apelacji, co w następstwie skutkowało naruszeniem zbadania stosowania w sprawie określonych przepisów prawa materialnego;

3) art. 368 § 1, art. 378 § 1, art. 387 § 2¹ k.p.c. w zw. z art 391 § 1 k.p.c., gdyż wyrok jest do tego stopnia sprzeczny wewnętrznie, że nie sposób zrekonstruować jakie przepisy prawa materialnego i związane z nimi oceny oraz ustalenia skutkowały określonym kierunkiem rozstrzygnięcia;

4) art. 527 § 1, 2 i 4 oraz art. 528 k.c., gdyż nawet przy pominięciu uchybień procesowych Sąd Apelacyjny w sposób niewłaściwy zastosował przepisy prawa materialnego, w tym przez pominięcie ich stosowania;

5) art. 378 i art. 382 k.p.c., gdyż Sąd Apelacyjny zignorował i konsekwentne pomijał ustalony w sprawie stan faktyczny i orzekał wbrew ustalonemu stanowi faktycznemu.

Powód wskazał, że wyrok jest w sposób oczywisty sprzeczny wewnętrznie, a dodatkowo zawarte w nim rozważania sprowadzają się do akceptacji i dopuszczenia wartościowania sytuacji wierzycieli i ich zaspokajania w drodze datio in solutum, pomimo że dokonywana czynność nie ma dla dłużnika charakteru ratunkowej (nie ma charakteru kredytu ratunkowego), w sytuacji gdy zaspokajana jest historyczna płatność, a czynność nie służy zabezpieczeniu zapłaty za przyszłe świadczenie osoby trzeciej, które dłużnik ma dopiero otrzymać. Tym samym postrzeganie instytucji skargi pauliańskiej w sposób zaprezentowany przez Sąd Apelacyjny sprowadza się do zgody na uprzywilejowanie jednego wierzyciela względem innych.

Podniósł ponadto, że w badanej sprawie czynność pod tytułem darmym zabezpieczyła zapłatę historycznych zobowiązań pozwanego świadczącego na rzecz dłużnika usługi informatyczne i pozostającego z dłużnikiem w stałych stosunkach gospodarczych, a Sąd Apelacyjny przyjął, że pozwany (mający dostęp do systemów komputerowych dłużnika) nie miał wiedzy o działaniu przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli, co uzasadniało oddalenie powództwa, chociaż przesłanka ta nie miała znaczenia na gruncie art. 528 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania przewidzianego w art. 398⁴ § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. - będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania.

Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne, że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN: z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r., I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK 1673/23).

Skarżący nie przedstawił przekonujących od razu, widocznych prima facie, twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu.

Zaprezentowane przez powoda obszerne uzasadnienie przyczyny kasacyjnej z art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. stanowi w istocie prezentację własnego oglądu sprawy i polemikę z argumentacją przedstawioną przez Sąd Apelacyjny, a sposób prezentacji zarzutów nadaje mu charakter uzasadnienia właściwego dla podstaw skargi kasacyjnej. Tym samym wymaga dokonania wnikliwej i pogłębionej analizy wniesionego środka prawnego – zbliżonej do jego rozpoznania, co na etapie przedsądu jest niedopuszczalne (zob. postanowienie SN z 15 marca 2022 r., I CSK 4518/22).

Analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazuje przy tym, że powtórzono w nim - w znacznej mierze – argumentację przytoczoną przy uzasadnieniu podstaw kasacyjnych i tym samym, że zmierza ono do wykazania zasadności podniesionych zarzutów, a nie – co jest niezbędne przy podstawie kasacyjnej z art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. - oczywistości naruszenia prawa, która powinna być dostrzegalna nawet przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. postanowienia SN: z 25 kwietnia 2022 r., I CSK 383/22, i z 15 września 2022 r., I CSK 1021/22).

Zauważyć także należy, że z uzasadnienia tego wynika, że celem powoda jest podważenia ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Apelacyjny, a sprowadzających się do przyjęcia, że pozwany nie wiedział i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mógł w okolicznościach niniejszej sprawy wiedzieć, że dłużnik działał obiektywnie z pokrzywdzeniem wierzycieli.

Zgodnie z art. 398¹³ § 2 k.p.c. w postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne powołanie nowych faktów i dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Z unormowaniem tym koresponduje art. 398³ § 3 k.p.c., stosownie do którego podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. W konsekwencji, uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinno zawierać taką argumentację, która wspierałaby tezę o rażącym naruszeniu prawa - co umożliwiałoby uznanie skargi za oczywiście uzasadnioną, ale w ustalonym przez sąd drugiej instancji stanie faktycznym.

Jak zostało to już wyjaśnione ograniczenia kognicji Sądu Najwyższego sprawiają, że o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania (podobnie jak o uznaniu jej zasadności) nie mogą przesądzać zarzuty, których istota - niezależnie od ujęcia jako zarzutu naruszenia prawa procesowego lub materialnego - sprowadza się do kwestionowania czy też polemizowania z ustaleniami faktycznymi będącymi podstawą dla wydania przez sąd drugiej instancji zaskarżonego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 26 września 2023 r., I CSK 4541/22).

Uzupełniająco zauważyć należy, że Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że bezpośrednią przyczyną zawarcia przedmiotowej umowy z pozwanym była konieczność zapewnienia kompleksowej obsługi komputerowej, warunkującej kontynuowanie działalności gospodarczej. D. działał zatem w przekonaniu, że umowa zapewni dalsze kontynuowanie działalności gospodarczej w ramach postępowania restrukturyzacyjnego, które pozwoli na uniknięcie ogłoszenia upadłości. W konsekwencji, Sąd drugiej instancji przyjął, że umowy było uzasadnione ekonomicznie i nie było dowolnym wyborem co do zaspokojenia jednego z wierzycieli, kosztem innych. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku powołano się przy tym na wyroki Sądu Najwyższego z 23 lutego 2022 r., II CSKP 199/22 oraz z 3 marca 2017 r., w których wskazano, że między niewypłacalnością dłużnika a podjęciem przez niego czynności prawnej musi zachodzić zależność ujmowana jako związek przyczynowy a zakresem zastosowania skargi pauliańskiej nie są objęte co do zasady czynności stanowiące wykonanie zobowiązania dokonane przez dłużnika z jednym z wierzycieli, choćby prowadziły do pokrzywdzenia wierzycieli. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie powołuje się natomiast na istnienie tego rodzaju związku przyczynowego. Ponadto należy wskazać, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono stanowisko, że zapłata wymagalnego długu nie może być uznana za czynność fraudacyjną względem pozostałych wierzycieli, gdyż dłużnik spełniając świadczenie dokonuje tego, co nakazuje mu porządek prawny i trudno czynić mu w związku z tym zarzut (zob. wyrok SN z 10 lutego 2021 r., I CSKP 33/21).

W konsekwencji skarżący nie wykazał uchybienia przepisom prawa materialnego o charakterze elementarnym, które polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa sprzeczności z przepisami prawa niepodlegającymi różnej wykładni i niepozostawiającymi sądowi swobody oceny albo z podstawowymi zasadami orzekania.

Natomiast odnośnie do naruszenia wskazywanych we wniosku przepisów prawa procesowego, pomijając nawet jego lakoniczne uzasadnienie w tym zakresie, skarżący nie wykazał ich związku z rozstrzygnięciem sprawy. Zgodnie z powszechnie aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK 5300/22 i przywołane tam orzecznictwo).

W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 398¹³ § 1 k.p.c.).

Z tych względów, na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 1¹ i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 398²¹ w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Maciej Kowalski

(a.z.)

[a.ł]